دانشگاه آزاد اسلامی واحد مراغه

چمن:  

چمن در طراحی و ایجاد فضای سبز در هر پارک، نقش مهمی را ایفا می کند و همانند ایجاد زمینة مناسب در یک تابلوی نقاشی است که با انواع درختچه های زینتی یا حاشیه های گل به طور الوان خلق می شود. ولی خلق این زمینة سبز، خود مشکلات و مسائلی را به همراه دارد که رعایت و حراست رشد و نمو آن ضروری می باشد. زیبایی و لطافت هر پارک هنگامی کامل خواهد شد که سبزی مطبوع چمن زمینه اصلی آن باشد و شاید گیاه دیگری نتوان یافت که جایگزین آن گردد.
در مورد نقش چمن و اثرات آن در محیط زیست، آب و هوای شهر و منطقه، همان بس که اجمالاً بگویم وجود گیاه چمن مانند تمامی گیاهان سبز در میزان اکسیژن محیط اطراف خود موثر بوده و نوعی تعادل را ایجاد می کند. ضمناً در تمیز شدن هوا و کاهش گرد و غبار محیط به نحو چشم گیری موثر می باشد و از تبخیر شدید آب در سطح زمین جلوگیری می نماید. در میادین و خیابان هائی که سطح چمن همراه با درختان پهن برگ و سوزنی برگ باشد، سیستم آبیاری چمن و تکرار دفعات آن تا حد زیادی نیاز آبی درختان را برآورده می کند.
از آن جایی که مسائل مربوط به چمن مثل چمن زنی، آبیاری و مبارزه با علف های سبز در پارک ها دارای اهمیت زیادی می باشند، در ادامه به توضیحاتی راجع به آن می پردازم.
چمن را هم می توان از طریق کاشت بذر در محل مورد نظر، و هم از طریق جا به جا کردن قطعات چمن کشت شده در محلی دیگر و یا خرید از مؤسساتی که به کشت و پرورش چمن به منظور فروش می پردازند و قطعات چمن را با ریشه و چند سانتی متر خاک یک جا از زمین بریده و در اختیار خریداران قرار می دهند تهیه نمود.

- عملیات کشت و کار چمن:
چمن را در خاکی نه چندان سنگین و نه خیلی سبک کشت می کنند. یک خاک عمیق و حاصل خیز و عاری از بذر علف هرز برای چمن کاری مناسب است. جهت کاشت چمن ابتدا خاک را بیل زده، بعد از چند روز کلوخ ها را خرد و سنگ ریزه ها و باقی مانده های گیاهی را از خاک خارج می کنیم تا سطح خاک کاملاً صاف شود. این کار را با کمک یک تخته و یا آسان تر با گرداندن یک بوم غلطان سبک روی خاک انجام می دهیم. در تهران بهترین فصل بذر کاری چمن ها در اواخر شهریور ماه است، اما می توان چمن ها را در اردیبهشت ماه نیز کشت و کار کرد. میزان بذر در هر متر مربع بسته به نوع چمن متفاوت است. چمن های درشت مثل لولیوم را باید 50 گرم و چمن های ریز مثل پوآ را 20 تا 30 گرم برای هر متر مربع در نظر گرفت. بذر را باید یکنواخت در سطح خاک پخش کنیم و به کمک یک شن کش کمی سطح خاک کشت شده را زیر و رو کنیم، به طوری که فقط چند میلی متر خاک روی بذر ها را بپوشاند و بذر چمن با سطح خاک مخلوط شود، سپس روی آن حدود 1 تا 2 سانتی متر کود پوسیده دامی سرند شده و یا خاک برگ سرند شده می پاشیم. البته باید در نظر داشته باشیم که اگر خاک یا کود زیادی روی بذر چمن بپاشیم، سبز شدن چمن به تأخیر خواهد افتاد و یا چمن اصلاً سبز نخواهد شد. بحرانی ترین دوران چمن کاری بعد از کشت بذر و قبل از سبز شدن آن است. در این دوره باید چمن را هر روز آبیاری کنیم و در هنگام آبیاری مراقب باشیم تا خاک سفت نشود و بذر نیز شسته نشود. در مراحل بعدی نیز چون چمن به آبیاری منظم نیاز دارد آن را روزانه آبیاری می کنیم زیرا آبیاری روزانه چمن باعث می شود تا برگ ها طراوت بیشتری یابند. میزان آب مورد نیاز چمن بستگی به عوامل متعددی از قبیل: نوع خاک، میزان رطوبت هوا، میزان بارندگی، حرارت محیط، نوع چمن و ... دارد.
معمولاً چمن ها را در هنگامی که از شدت گرمای روز کاسته می شد و یا اوائل صبح آبیاری می نمودند. پس از چند روز که چمن ها سبز شدند و ارتفاع آن ها به سه الی چهار سانتی متر رسید بار دیگر غلطک سبکی روی آن می زنیم تا ریشه گیاه جوان کاملاً با خاک تماس پیدا کرده و تولید ریشه های زیاد تری نماید. پس از این که چمن تا اندازه ای رشد کرد و ارتفاع آن به 5 الی 6 سانتی متر رسید، چمن را کوتاه می کنیم. چیدن چمن ها به منظور جلوگیری از به گل رفتن و یکنواخت و پر پشت شدن آن ها صورت می گیرد. چمن ها را با قیچی یا ماشین چمن زنی به کرات کوتاه می نمایند. ماشین های چمن زنی که در منطقه استفاده می شدند از نوع موتوری بودند. آن چه که در چمن کاری حائز اهمیت است جلوگیری از تراکم خاک می باشدکه نفوذپذیری آن در چمن کاری مسطح، در شیب ملایم و شیب تند متفاوت می باشد.
در فصل پائیز یا در فصل بهار، چمن را کود پاشی می نمایند. میزان ازت مورد نیاز سالیانة چمن حدود 30 گرم در متر مربع، میزان فسفر و پتاسیم به میزان هر یک 15 گرم در متر مربع می باشد. از آن جایی که کود های مختلف از نظر در صد عناصر کودی با هم دیگر متفاوت می باشند، با در نظر گرفتن درصد این عناصر در کود ها مقادیر آن ها حساب شده و به زمین چمن کاری داده می شوند.
برای کاشت قطعات چمن بریده شده، قبل از کاشت، زمین مورد نظر را همانند زمینی که برای بذر کاری آماده می کنیم، تهیه می نماییم. برای آن که ریشه ها بتوانند در آغاز با خاک تماس بیشتری یافته و در خاک نفوذ کنند یک لایه از سطح فوقانی خاک را به وسیله شن کش یا هر وسیلة دیگر نرم و آماده می کنیم. سپس قطعات چمن آماده را در کنار یکدیگر قرار می دهیم، به گونه ای که بین قطعات فاصله ای وجود نداشته باشد و یا به عبارت دیگر همانند آجر چینی در یک ساختمان که آجر ها در یکدیگر قفل و بست می شوند انجام می دهیم. نحوة قرار دادن قطعات در کنار هم را به گونه ای در نظر می گیریم که ارتفاع آن ها در همه سطوح یکسان، و از شیب معین و مشخصی بر خوردار باشند. برای این که قطعات کاملاً به هم بچسبند به کمک لبة بیل آن ها را کمی فشار داده به هم نزدیک تر می کنیم.
هنگامی که قسمتی از سطح زمین پوشیده از چمن شد به وسیله یک غلطک سبک، کمی آن ها را کوبیده و آبیاری می کنیم. روز بعد، پس از کاهش رطوبت، مقداری خاک غربال شده و نرم روی چمن می پاشیم تا اگر شکاف هایی وجود داشته باشد آن ها را پر نماید. گاهی یک یا دو بار عمل غلطک زدن را در چند هفتة اول انجام می دهیم.
چمن علاوه بر ایجاد پوشش سبز، در انواع تزئینات داخل پارک ها و فضاهای سبز منطقه به صورت قسمتی از طرح های تزئیناتی به کار می رود. لذا متخصصین بر حسب نوع طرح، سلیقه و همچنین وضع درختان یا سطح چمن کاری شده، از سنگ ها یا تخته سنگ هایی برای ایجاد محل عبور در فضای چمن استفاده کرده اند.
گاهی هم در سطوح وسیع چمن کاری، بر حسب خصوصیات طرح در قسمت هایی از چمن، باغچه های همراه به گیاهان زینتی پا کوتاه و دائمی چون گل های رز،شمعدانی و ... احداث کرده اند. همچنین در سطوح وسیع با ایجاد تپه ها یا برجستگی هائی، اشکال کوچکی از طبیعت سبز را پدید آورده اند و در روی آن به طور پراکنده تک بوته هائی غرس نموده اند.

عمل مبارزه با علف های هرز چمن از زمان تهیة زمین آغاز می شد، بدین معنی که در موقع تهیة زمین، کلیة ریشه های گیاهان هرز را هنگام شخم یا بیل زدن و سایر عملیات تهیة زمین به هر ترتیبی که ممکن بود از خاک خارج می نمودند و پس از سبز شدن چمن، دو تا سه مرتبه علف های هرز را وجین می نمودند. به طور کلی بذور علف های هرز و خودرو، توسط آب، کودهای دامی، باد و آلوده بودن بذر چمن انتشار میابند و پس از مدت کوتاهی گاهی هم زمان با رشد بذور چمن موجب تخریب و نابودی چمن می شوند.
علف های هرز چمن بر دو نوع می باشند:
1- گیاهان هرزی که یک ساله بوده و اگر از دانه بستن آن ها جلوگیری می شد از بین می رفتند. چیدن مکرر چمن ها از دانه بستن علف های مزبور جلوگیری می نمود.
2- نباتات هرز دائمی بر دو نوع بودند:
- نباتاتی با ریشه های عمقی مانند گل قاصد که حتماً باید با دست کنده می شدند و یا به وسیلة مواد شیمیایی از بین می رفتند.
- نوع دیگر، دارای ریشه های افشان بودند(مانند مینا چمنی) که با آن ها با علف کش های انتخابی مبارزه می نمودیم.
اما بعضی از گیاهان خانوادة گرامینه از گیاهان هرز محسوب می شدند و آن ها را با چاقو ریشه کن می نمودیم و یا چمن ها را کوتاه چین می کردیم تا مرکز نموی این گیاهان قطع شده و از بین می رفتند.
در کل در برنامة مسؤلین در نظر گرفته شده بود که علف های هرز موجود در چمن و پارک ها و فضاهای سبز منطقه قبل از به گل نشستن از زمین خارج و ریشه کن شوند. زیرا پس از گل و تخم بستن، تخم های رسیده مجدداً پراکنده شده و آلودگی مجدد را پدید می آوردند.

عمده ترین بیماری چمن نوعی قارچ به نام زنگ است که معمولاً در روزهای گرم تابستان و هنگامی که رطوبت خاک زیاد است بروز می نماید، بیماری مزبور موجب می شود چمن قطعه قطعه به رنگ زرد در آمده و سوخته جلوه نماید، همچنین برخی از بیماری های قارچی خاکزی در اثر رطوبت زیاد خاک، آبیاری زیاده از حد، یا فقدان زه کشی موجب پوسیدگی و زردی و خشکیدگی چمن می گردند. برای مبارزه با زنگ چمن از علف کش زینب استفاده می شود که خوشبختانه به علت رسیدگی و تدبیر صحیح مسؤلین، گیاهان و چمن های منطقه دچار هیچ بیماری و مشکلی نمی باشند.

گل نرگس  

گیاه نرگس از خانواده نرگسیان (Amaryllidaceae ) و تیره Narcissus می باشد» نرگس گیاهی دائمی و پیازدار می باشد . پیازهای آن درشت و دارای ورقه های فلسی یا مطبق است . به عبارت دیگر پیاز آن می تواند چندین سال متوالی گل دهد و گل آن همه ساله درشت تر گردد. گلهای نرگس به رنگ سفید ، زرد ، نارنجی ، کم پر و پُر پر هستند . برگهای این گیاه از بن ریشه بصورت صاف یا شیاردار بیرون می آیند و در طول ساقه قرار میگیرند.نرگس‌ها به اندازه‌های مختلف یافت می‌شوند از گلهای 5 اینچی روی ساقه‌‌های 2 فوتی گرفته تا گلهای 5/0 اینچی روی ساقه 2 اینچی.
نرگس‌ها شاید آسانترین و مطمئن‌ترین پرورش از میان خانواده تمام گلها هستند و برای افراد مبتدی در باغبانی ایده‌ آل است. پیاز و برگها حاوی کریستالهای سمی هستند که فقط حشرات اصلی می‌توانند بدون آسیب رساندن به آن از آن مصرف کنند هر چند ممکن است جانوران آنها را از زیر خاک بیرون بیاورند.
تکثیر نرگس‌ها
نرگس‌‌ها به دو روش تکثیر می‌شوند. 1- روش تکثیر غیر جنسی (تقسیم پیاز) که دقیقاً نتیجه‌اش گلی است مانند گل پیاز اصلی. 2- روش تکثیر جنسی (دانه) که نتیجه‌اش گلهایی خواهد بود جدید و متفاوت. دانه‌ها در بخش تخمدان ایجاد می‌شوند این بخش متورم در پشت گلبرگهاست. پس از شکوفه کردن بخش تخمدان متورم می‌شود اما خالی از دانه است. گهگاه باد یا حشرات با آوردن گرده‌های جدید از گلهای دیگر می‌توانند باعث گرده افشانی گل در طول مدت گلدهی آن شوند. وقتی این اتفاق روی داد در تخمدان یک یا تعداد کمی دانه ایجاد می‌شود. نرگس‌های دورگه بوسیله گرده افشانی گل‌ها با تماس دادن و مالیدن دانه گرده از یک گل به کلاله گل دیگر بوجود می‌‌آیند در نتیجه تخمدان می‌تواند تا 25 دانه را در خود ایجاد کند. که هر کدام از آنها یک گیاه کامل را بوجود خواهد آورد. اما برای گلدهی گیاهی که از دانه پرورش می‌یابد باید تا 5 سال صبر کرد.
گلدار بودن نرگس از شش هفته تا شش ماه طول می‌کشد که این بستگی به جایی که شما زندگی می‌کنید و همچنین نوع گونه‌ای که پرورش می‌دهید دارد. بعد از گلدهی اجازه دهید تا گیاه نرگس پیازش را برای سال بعد بازسازی کند. برگها تا آن هنگام سبز هستند. هنگامی که برگها زرد شدند شما می‌توانید آنها را قطع کنید اما تا قبل از آن خیر.
رده بندی انواع نرگس
رده بندی یک گونه کشت شده (قابل کشت) نرگس بر پایه توصیف و سنجش یا از یک رده بندی ارائه شده توسط فردی که گونه‌ها را به ثبت می‌رساند، پایه‌ گذاری شده است.
کد رنگ های استفاده شده برای توصیف رنگ نرگس‌ها به قرار زیر است:
W- سفید (سفید گونه) G- سبز Y- زرد P – صورتی O- نارنجی R- قرمز
در توصیف گل نرگس هر نرگس را به دو بخش تقسیم می‌کنیم
گلبرگ‌ ها
تاج گل
تاج گل و گلبرگ با استفاده از حروف کد رنگ که مناسب هستند توصیف می‌شوند. نحوه نوشتاری مورد استفاده برای توصیف رده بندی نرگس به شرح زیر است.
1- تقسیم بندی بر اساس شکل ظاهری که از 1 تا 13 شماره گذاری می‌‌شود. 2- حرف یا حروف کد رنگ باید به درستی برگهای گلبرگ را توصیف کند و پس از آن خط تیره قرار می‌دهیم. 3- حرف یا حروف کد رنگ باید به درستی بخش تاج گل را توصیف کند.
برای مثال نرگس « زمزمۀ فرشته » از یک نوع 5 –زرد – زرد است. و به صورت زیر نمایش می‌دهند: ( 5-Y-Y)
- در نوع چهارم از تقسیم بندی کلی نرگس‌های دوتایی حروف کد رنگ به توصیف دقیق مخلوط گلبرگ‌ها و شبه گلبرگها که با نظم خاصی قرار گرفته‌اند می‌پردازد. - اگر گلبرگ و تاج گل دارای یک رنگ واحد باشد از یک کد رنگ برای رده بندی آن استفاده می‌‌شود. چه نرگس‌های وحشی و چه نرگس‌‌هایی که قابل کشت و پرورش هستند اگر دارای نامهایی با مشخصات بالا باشند به صورت طبیعی در یکی از تقسیم بندی‌های 1 تا 12 قرار می‌گیرند قسمت سیزدهم مختص نرگس‌ هایی است که دارای اصطلاحات علمی گیاه شناسی هستند.
تقسیمات سیزده گانه نرگس از روی شکل ظاهری نرگس
نوع اول- شیپوری: یک گل روی ساقه، تاجی به شکل شیپور که حدوداً به اندازه گلبرگ‌ها و گاهی بلندتر از گلبرگهاست.
نوع دوم- تاج بلند: یک گل روی ساقه که اندازه تاج آن بین تا یک گلبرگ کامل است.
نوع سوم- تاج کوتاه: یک گل روی ساقه و اندازه تاج آن کمتر از بلندی گلبرگ‌هاست.
نوع چهارم- دوگانه: نرگس‌هایی که دارای گلبرگ‌ها و یا تاج خوشه‌ای هستند. و روی یک ساقه می‌تواند یک یا بیش از یک گل داشته باشد.
نوع پنجم- سه پرچمی: معمولاً بیش از یک گل روی ساقه دارند سرگل افتاده و بخش گلبرگها عموماً به صورت تاب خورده و برگشته و دارای بافتی ابریشمی است. گلهای این نوع نرگس مانند زنگ‌های آویزان است.
نوع ششم- سیکلامینوس: یک گل روی ساقه گلبرگ ها به طور مشخصی برگشته هستند و تاج آن کشیده و باریک است (مثل این می‌ماند که گلبرگها بوسیله باد خم شده‌اند)
نوع هفتم- جانکوئیلا: دارای گلهای کوچک و گلبرگهای پهن است . عموماً چندین گل روی ساقه است. و گلها بسیار معطر هستند ساقه دارای مقطع عرضی گرد و بخش‌های ساقه و برگ آن نازک شبیه به نی است.
نوع هشتم- تا زِ تا: عموماً دارای 3 الی 20 گل روی یک شاخه قوی است. گلها عموماً خوشبو و دارای تاج بسیار کوتاهی هستند. گلبرگ ها گرد و تا حدی مضرس هستند.
نوع نهم- شاعرانه: عموماً یک گل روی ساقه دارد گلبرگهای سفید رنگ که در بعضی موارد با رنگ تاج در محل اتصال رنگین شده با تاج کوچک صافی که دارای بله‌های قرمز رنگ است. این گل معطر است.
نوع دهم- بالبوکدیم دورگه: گلهایی کوچک شبیه « دامن دورچین » دارد.
نوع یازدهم- تاج مضرس (شکاف دار) : لبه‌های تاج آن دارای شکاف عمیق است (معمولاً شکافها به اندازه طول تاج هستند)
نوع دوازدهم- نرگس‌های متفرقه: نرگس‌هایی که در رده‌بندی‌های ذکر شده بناشده. و عموماً جزء نرگسهای دو رگه هستند.
نوع سیزدهم- انواع گونه‌های وحشی و دورگه
مراقبت از نرگسها
نکاتی برای موفقیت در پرورش نرگس
ماههای مرداد و شهریور بهترین زمان برای کشت نرگس در انگلیس هستند تا ریشه‌ها قبل از شروع زمستان قابلیت رشد را پیدا کنند اگر چه پیازها باید تا ماه مهر کشت شوند ولی تا آبان ماه قابل کشت هستند.
برای کشت، آنها را بطور مجزا با فاصله‌های cm 15 در یک خاک با زهکشی خوب و مناسب کشت کنید به طوری که حدود cm 10 خاک روی پیازها باشد. یک مقدار کود معمولی را با خاک مخلوط کنید و در زیر محل کاشت بریزید و اگر خاک رسی و سنگین است مقداری شن با آن مخلوط کنید تا به زهکشی خاک کمک کند. پیازها را در زمینی که از آب اشباع است نکارید.
نرگس‌ها برای گلدهی سال بعد خود نیاز به انرژی سرازیر شده از ساقه و برگ به پیازها دارند. به همین دلیل برگها را از محل طوقه قطع نکنید چون این کار باعث می‌شود آنها ضعیف شوند. هنگامی که 6 هفته سپری شد بعد از گلدهی می‌توانید برگها را قطع کنید چون تأثیری بر گلدهی سال بعد ندارد.
بعد از پژمرده شدن گلها آنها را از بخش زیرین و پشت تخمدان قطع کنید.
هر پیازی را که در ساقه و برگ آن نشانی از بیماری است خارج کرده و آن را بسوزانید.
پس از گلدهی گیاه را هفته‌ای یک بار آبیاری و بوسیله کودهای غنی از تپاس تغذیه کنید تا هنگامی که برگها زرد شوند.
تعداد زیادی از نرگس‌ها، خیلی خوب به طور طبیعی سبز شده و نیاز به جابجایی ندارند. اگر شما باغ کوچکی دارید و دسته‌های نرگس خیلی زیاد و بزرگ شده‌اند می‌توانید آنها را خارج کرده و تقسیم کنید.
پیازهای خارج شده را در مکانی خنک تاریک و با تهویه مناسب تا زمان کشت بعدی ذخیره کنید.
هم قبل از انبار کردن هم قبل از کشت دوباره، تمام پیازهایی را که هنگام لمس کردن حس می‌‌کنید نرم هستند یا حالت اسفنجی پیدا کرده‌اند را جدا کرده و بسوزانید.
پیازهای کشت شده در گلدان (برای 16 الی 20 هفته) باید حداقل در عمق 5 تا 10 سانتی متری کاشته شوند. که این بستگی به شرایط آب و هوایی منطقه دارد.
بهترین گونه‌ها برای پرورش بستگی به مکانی دارد که می‌خواهید کشت کنید. اگر محیط بزرگی از زمین سبز دارید که می‌خواهید در آنجا نرگس‌ها را کشت کنید نوع « نرگس نما » بهترین نتیجه را دارد. گونه‌های مختلف را در یک بخش با هم مخلوط نکنید که این یک نتیجه کشت خوب نیست.
برای حاشیه و کناره‌های کوچک باغهای سنگی بهتر است از انواع کوچک‌تر برای پرورش مانند « دو به دو » یا « پرتاب شعله » استفاده شود.
در طول زمان پرورش، حداقل دوبار بوسیله قارچ کش شاخ و برگ نرگس‌ها را سمپاشی کنید.

تعداد گونه‌های نرگس
گیاه شناسان در این مورد اختلاف نظر دارند اما حداقل 25 گونه وجود دارد که بعضی از آنها با تنوع بسیار زیاد هستند و دارای چندین دورگه طبیعی هستند با توجه به این گونه‌ها لیست بانک اطلاعاتی فعلی نرگس نمایانگر بیش از 13000 دورگه است که در بین تقسیمات رده بندی شده دوازده گانه قرار می‌گیرند.
پرورش نرگس در گلدان
بهتر است شما از گلدانهای دو گالنی به عنوان اندازۀ استاندارد نرگس ها و از گلدانهای یک گالنی برای نرگس های مینیاتوری و پیازهای کوچک استفاده کنید. بهتر است گلدانها را با کلراکس ضدعفونی کرده و اجازه دهید خاکشان به خوبی زهکشی شود. ترکیب خاکی که من استفاده کردم عبارتست است از یک بخش پرلیت و سه بخش خاک استرلیزه. در انتهای گلدان بر روی یک لایۀ نازک خاک یک مشت از کود 0-10-10 بریزید. اجازه ندهید پیاز های نرگس با کود تماس داشته باشند. و سعی کنید پیاز در 3/1 فوقانی قرار گیرد. اگر پیاز را نزدیک سطح خاک بکارید ریشه ها پیاز را به سمت بیرون از خاک هل می دهند. فقط پیاز های متوسط را در گلدانهای یک گالنی بکارید. براساس اندازۀ پیاز ها می توانید سه الی چهار پیاز را در یک گلدان بکارید. اگر ملاحظه کردید که مقداری از یک پیاز به خارج از خاک آمده است خاک را به آرامی و با دقت کنار زده و پیاز ها را در سطوح پایین تری از خاک بکارید. برای نمایش پیاز ها ترجیح دادم که آنها با هم در تماس نباشند. روشی که اتخاذ کردم ای بود که پیاز ها را حداقل به اندازه ی قطر یک پیاز از هم دور قرار دهم و با فاصلۀ برابر از لبه های گلدان. بعد از اول نوامبر گلدان را آبیاری سنگین نمایید و اجازه دهید پیت ماس سطح خاک کاملا از آب اشباع شود. برای هفتۀ اول هر روز آبیاری کنید. اگر ملاحظه کردید که خاک فوقانی گلدان در حال خشک شدن است به آن آب اضافی دهید. اگر خاک شما قلیایی است از آنجایی که نرگس محیط اسیدی را ترجیح می دهد برای حفظ اسیدیتۀ خاک برای گلدانهای یک گالنی یک قاشق چای خوری Iron rite و دو قاشق برای گلدانهای دو گالنی اضافه کنید. بعد از شکوفه زدن یک مشت کود 5-10-10 به گلدان اضافه کنید. این امر با اضافه کردن کمی پتاسیم کمک می کنند که گیاه برای گلدهی سال بعد پیاز خود را بازسازی کند نرگس نیاز به یک دورۀ تابستانۀ گرمایی دارد. پیاز های نرگس در گلدانها و مخازن عمیق که به ریشه ها اجازۀ رشد می دهند بیشتر رشد می کنند. می توانید پیاز را برای 2-3 سال در داخل گلدان نگهداری کنید. می توانید پیاز ها را در آورده تمییز نمایید و در یک کیسۀ کاغذی یا نایلونی ریخته برچسب زده و در یک جای خشگ و خنک تا پاییز نگه داری کنید

اسفناج:  
اسفناج
در كتب طب سنتی با نام های «اسفاناخ»، «اسپناج»، «اسفاناج» نامبرده شده و به فارسی اسفناج گفته می شود. به زبان فرانسوی آن را Epinard و به انگلیسی Spinach گویند. گیاهی است از خانوادة غازیان Chenopodiaceae جنس Spinacia دارای گونه های مختلفی است و نام علمی گونه خوراكی آن Spinacia Oleracea L. می باشد
مشخصات
گیاهی است یكساله و دو ساله كه به احتمال قوی بومی ایران است و در روزگاران كهن در اوایل قرن پانزدهم میلادی به اروپا راه یافته است. كوتاه است و پر برگ، برگهای آن كمی گوشتی و پهن و نرم به رنگ سبز تیره، مجتمع نزدیك به زمین كه به مصرف خوراك می رسد و ضمناً مصارف دارویی دارد. در مناطق معتدله می روید. در سرمای زمستان خوب مقاومت می كند و به طور كلی دو نوع است نوع بهاره و نوع پاییزه.
نوع بهارة آن دارای بذر خاردار گوشه دار تیز و به اسفناج انگلیسی معروف است و در اوایل بهار كاشته می‎شود و نوع دیگر كه به هلندی معروف است دارای بذرگرد كروی است و خاك بسیار غنی می‎خواهد و در پاییز كاشته می‎شود. اسفناج چون مواد زیادی از خاك می گیرد لذا خاك مزرعه باید بسیار غنی و پرقوت باشد و باید كود كافی داده شود. گیاه اسفناج در مقابل خشكی و حرارت زیاد محیط عاجز است و نامتحمل لذا معمول است كه بیشتر اسفناج را در پاییز می كارند یعنی از تخم اسفناج پاییزه استفاده می شود، زیرا در این صورت كمی رطوبت خاك دیگر مسأله ای نیست. بلكه باید خاك مزرعه زهكش دار باشد كه رطوبت باید زمستان لطمه ای به گیاه نزند و اگر در مواردی از اسفناج تابستانه استفاده می شود باید بذر را در زمین سایه دار تازه و مرطوب كاشت و خیلی سنگین مرتباً آبیاری كرد كه خشكی به گیاه لطمه نزند. در ایران اسفناج بهاره را از اسفند تا خرداد می توان كاشت و بی درنگ هر 30-15 روز كشت را در قطعات مختلفه انجام داد تا مرتباً برگ تازه اسفناج برای برداشت در مزرعه آماده باشد. اسفناج پاییزه را معمولاً در ماههای مرداد تا آبان و اغلب پس از برداشت گندم می كارند و برگ دادن آن از اوائل آذر شروع می‎شود و تا فروردین ادامه خواهد داشت
تركیبات شیمیایی
از نظر تركیبات شیمیایی در برگ اسفناج مقدار قابل ملاحظه ای ویتامین PP یا نیكوتین آمید وجود دارد (ویتامین PP كه نیاسین نیز گفته می شود از گروه ویتامین های B است).
بنابراین داروی شفابخش برای بیماری پلاگر است، یعنی آنتی پلاگروز خوبی است. پلاگرا بیماری است كه در اثر فقر یا كمی اسیدنیكوتی نیك یا نیاسین در بدن انسان عارض می شود و به صورت ضعف، تشنج، اختلال گوارش و ایجاد لكه های قرمزی روی پوست بدن ظاهر می گردد. به علاوه در اسفناج ید لسیتین و كلروفیل و كاروتن وجود دارد. در برگ های اسفناج در حدود 009/0 میلی گرم در هر یك صد گرم برگ ارسنیك وجود دارد و همچنین 31/0 درصد اكسالیك اسید و مقداری ساپونین در آن یافت می شود. باران‎های ممتد مقدار ساپونین اسفناج را كاهش می دهد. در گیاه تازه، مقدار اسید اكسالیك بیشتر است. در اسفناج تازه 934/0 درصد و در گیاه خشك اسفناج در حدود 2/8 درصد اسید اكسالیك وجود دارد و با توجه به این كه اسفناج تازه در حدود 90 درصد آب دارد، زیاد بودن مقدار اسید اكسالیك در گیاه تازه روشن می شود.
در تخم جوانه زدن اسفناج و در جوانه های آن مقداری آنزیم های جنتیوبیاز و سلوبیاز و لیكناز یافت می‎شود در اسفناج ماده ای به نام اسپیناسین وجود دارد كه ترشحات مربوط به هاضمه را تحریك می كند و به علاوه دارای فولیك اسید و اسید فسفوریك و مواد معدنی كلسیم و آهن و فسفر است
در هر یك صد گرم برگ اسفناج خام مواد زیر وجود دارد:
آب 90 گرم، پروتئین 3 گرم، چربی 3/0 گرم، هیدرات های كربن 5/3 گرم، خاكستر 5/1 گرم، كلسیم 93 میلی‎گرم، فسفر 51 میلی گرم، آهن 1/3 میلی گرم، سدیم 71 میلی گرم، پتاسیم 470 میلی گرم، ویتامین A8100 واحد بین‎المللی، تیامین 1/0 میلی گرم، رایبوفلاوین 2/0 میلی گرم، نیاسین 6/0 میلی گرم و ویتامین C 51 میلی گرم به طوری كه ملاحظه می شود اسفناج از نظر ویتامین A ، B ، C و مقدار آهن غنی است.

خواص ـ كاربرد
طبق نظر حكمای طب سنتی اسفناج از نظر طبیعت كمی سرد و تر و تا حدی می توان گفت كه نه سرد است و نه گرم، بلكه معتدل است. برگ آن خنك‎كننده است و برای كاهش تب و ورم ریه و رودة كوچك نافع است. تخم آن ملین، خنك كننده و برای ورم كبد و یرقان مفید است.
اگر برگ اسفناج با جو پوست كنده و به اصطلا جو سفید و روغن بادام شیرین پخته شود، برای سرفه‎های خشك و تب های گرم اشخاص گرم مزاج مفید است و اما در مورد سرد مزاجان توصیه این است كه اسفناج پخته با گوشت پرندة چاق و چرب و برنج و ادویه نظیر زنجبیل و هل و دارچین خورده شود.
اسفناج رفع تشنگی می نماید و سریع الهضم تر از سایر سبزی هاست و برای درد گلو و ورم ملاز یا ورم لهات (گوشت پاره ای كه از وسط انتهای كام آویخته است و آن را اوولا نامند) نافع است و آب تخم آن برای درد ناحیة قلب و درد احشا (اعضای داخل شكم) مفید است. عصارة آن با شكر برای یرقان و سنگ مثانه و اشكال در ترشح ادرار و سوزش مجرای ادرار و درد كمر و سوزاندن اخلاط صفراوی مؤثر و نافع است. ضماد پختة آن برای ورمهای گرم و بیماری شاش بند كه از حرارت باشد و ضماد آن برای ورمهای حاصل از گزش زنبور و سرباز كردن دمل مفید است. مقدار مصرف عصارة اسفناج 10 گرم است. اسفناج چون دارای اكسالات است برای بیماران مبتلا به ورم مفاصل و سنگ های صفراوی مناسب نیست.
در چین و مناطق خاور از اسفناج به عنوان بادشكن ] روا[ و ملین ] ایچی‎مورا[ استفاده می شود و مادة اسپنیاسین ترشحات مربوط به هاضمه را تحریك می كند ]كاربون و كیمورا [.

غذاهای اسفناج به منزلهً دارو
آش اسفناج كه گشنیز تازه در آن ریخته شده باشد برای سردردهایی كه حادث از اختلال گوارشی و سوء مزاج باشد مفید است و اگر با آب لیمو یا آب سماق یا آب غوره ترش شود برای سردردهای ناشی از اختلالات صفراوی خیلی مفید است. اسفناج پخته كه در كره گاو یا روغن بادام سرخ شد باشد نیز برای سردردهای حاصله از اختلالات صفراوی خوب است. برای اشخاص مبتلا به سرسامهای صفراوی پس از 3 روز پرهیز غذایی از شروع بیماری خوردن اسفناج كه با آب پخته و با روغن بادام شیرین آغشته شده باشد نافع است. همچنین برای بیماران مبتلا به سرسام صفراوی اسفناج پخته با كمی شكر و سركه و یا آلو و یا تمر هند كه ترش شود، بسیار مفید است. اگر آش اسفناج با ماش پوست گرفته و جو سفید پوست گرفته و روغن بادام شیرین و شیرهً تخم خشخاش پخته شود برای سر سامهای سوداوی بسیار مفید است. در مورد اشخاصی كه از بی خوابی رنج می برند اسفناج را با كدو و برگ كاهو و یك دو برگ خشخاش با گوشت مرغ چاق یا گوشت بز غالهُ پخته و كمی شیرهُ تخم خشخاش وشیرهُ بادام شیرین یا كرهُ گاو مخلوط كرده میل كنند، برای بی خوابی حاصل از خشكی دماغ مفید است.
اگر اسفناج را در آب پخته با روغن بادام شیرین یا كره گاو و گوشت بره پخته بخورند برای مالیخولیا مفید است. اگر مالیخولیا ناشی از گرفتگی های كبد باشد اسفناج را به تنهایی و یا با كرفس پخته و بخورند و یا آب اسفناج را گرفته و بیاشامند خیلی مفید است. اگر اسفناج را با جو سفید و ماش بی پوست پخته بخورند برای اوایل ابتلای به ذات الجنب و بیماری های سینه و ریه وسرفه نافع است.
اگر اسفناج را با آب پختخ با كرهُ گاو یا روغن بادام شیرین سرخ كرده ومیل نمایند، غذای بسیار مناسبی برای اشخاص مبتلا به جنون و قطرب [ نوعی مالیخولیا كه مبتلایان به آن از مردم گریزانند و در گوشه ای منزوی می نشینند ] و مانیای حادث از سودای صفراوی كه با حرارت شدید می باشد، مفید است.
اسفناج پختهُ ساده را اگر با روغن بادام شیرین آغشته ومیل كنند برا ی تشنجهای ناشی از یبوست مفید است.
نظری به تحقیقات علمی جدید در مورد خواص درمانی اسفناج
اسفناج طبق نظر اغلب دانشمندان یكی از گیاهانی است كه ظرفیت ضد سرطانی آن خیلی بالا و برای پیشگیری ابتلای به سرطان به سلطان گیاهان معروف است. بنابراین اشخاصی كه سالها اعتیاد به سیگار و دخانیات داشته اند از نظر این خاصیت باید به خوردن اسفناج توجه خاص مبذول دارند. اسفناج كه از سبزیهای دارای رنگ سبز تیره است، همراه با هویج درصدر لیست خوراكی های ضد سرطان جای دارد و طبق تحقیقات دانشمندان در كاهش نرخ ابتلای به سرطان موُثر است، بخصوص در پیشگیری سرطان كولون، سرطان ركتوم، سرطان معده، سرطان پروستات و سرطان حنجره و حلق و سرطان مخاط رحم و سرطان گردن و سرطان مری و به ویژه سرطان ریه نقش والایی دارد. مطالعات علمی نشان می دهد اشخاصی ك در حد بسیار كم و بندرت از سبزیجات به رنگ سبز تیره ك دارای مقدار زیادی ماده معروف كاروتنوئید [1] هستند و در این گروه اسفناج در صدر آنها قرار دارد، دو برابر بیشتر از سایرین در معرض خطر ابتلای به سرطان هستند. و در عین حال تحقیقات علمی نشان می دهد اشخاصی كه هر روز یك خوراك اسفناجی می خوردند حتی معتادین به دخانیات خیلی كمتر از دیگران در معرض این خطر قرار دارند. در هر ده مورد از یازده تحقیق علمی كه در مورد سرطان ریه به عمل آمده است حقایق فوق تاُیید شده است. از جمله تحقیقاتی كه توسط دكتر ریشارد شكل [2] كه از نسج شناسان دانشگاه تكزاس است، به عمل آمده نشان می دهد كه خوراكی های دارای مادهُ كاروتن به طور موُثری درنجات معتادان به دخانیات می دهد از سرطان دخیل است. دانشمند دیگری از محققان دانشگاه جان هاپكینز [3] در تحقیقات خود نشان می دهد اشخاصی كه مقداربتا كاروتن خون آنها زیاد است در مقابل ابتلای به سرطان بسیارمقاوم تر از سایرین هستند. در آزمایش دیگری كه بتازگی محققان در امریكا انجام داده اند، اسفناج را از نظر مواد شیمیایی موجود در آن تجزیه كرده اند، مقدار كاروتنوئید در اسفناج خام 36 میلی گرم در هر 100 میلی گرم ـ می باشد
در حالیككه در هویج خام در هر 100 گرم دارای 14 میلی گرم مواد كاروتنوئید است با این تفاوت كه در هویج قسمت عمده بتاكاروتن است. با این كه مادهُ بتا كاروتن ماده قطعی موُثر ضد سرطان است ولی با این حال مواد كاروتنوئید موجود در اسفناج عملاً نقش بسیار موُثری در این ماجرا دارند به علاوه اسفناج دارای مقدار زیادی كلروفیل [4] است كه آن هم ازمواد دارای ظرفیت بالای ضد سرطان است.
عده ای از دانشمندان دلیل ضد سرطان بودن كلروفیل را به سبب خاصیت آن در متوقف كردن یا به هر حال كند كردن موتاسیونهای سلولی می دانند كه از این طریق از شروع سرطانی شدن سلولها جلوگیری می شود. در یك مطالعهُ علمی كه دانشمندان در ایتالیا بعمل آورده اند، مشاهد شده است كه اسفناج قدرت چشم گیری در سد كردن و متوقف نمودن پیشروی یكی از مقتدرترین عوامل سرطانزا به نام نیتروزامین [5] بین چند خوراك نظیر هویج، گل كلم، كاهو، تمشك، عصارهُ اسفناج خام از همه در امر مقابله با نیتروزامین قدرت بیشتری نشان داده است.
دانشمندان ژاپنی در سال 1969 نتیجهُ تحقیقاتی را انتشار دادند كه در آن آمده است اسفناج در كاهش كلسترول خون در جانوران اثری زیادی نشان داده و در مطالعات دیگری متعاقب آن دریافتند كه برگ اسفناج موجب تسریع تبدیل كلسترول به كوپروستانول [6] در بدن می شود كه بعداً این ماده دفع خواهد شد.
البته توجه شود مصرف اسفناج در رژیم غذایی برای بهره گیری از خواص فوق و سایر خواص آن برای هر شخص مستلزم مشاوره با پزشك و كارشناس گیاه درمانی است. زیرا ممكن است برای عده ای خوردن اسفناج به علل خاص فیزیولوژیكی معارض با برخی اختلالات جسمی آنها باشد.

خانواده شمعدانی Geraminaceae

خانواده شمعدانی یک خانواده نسبتاً پر گیاه است. تعداد زیادی از آن‌ها بعنوان شمعدانی‌های بذری تحت، عنوان گیاهان یکساله در فضای آزاد کشت می‌شوند. حدود صد گونه از شمعدانی‌های یکساله بذری در کاتالوگ‌های بذر موجود است.

شمعدانی‌های کشور ما از گروه پلارگونیوم‌ها و جنس پلارگونیوم هستند. این جنس برگ‌های سبز پنجه‌ای و گل‌های متراکم دارد كه بعنوان گیاهان فضای سبزی و پات پلنت Pot plant معرفی شده‌اند.





شمعدانی معمولی Pelargonium hortom

شمعدانی معمولی یا پلارگونیوم هورتوم علاوه بر اینکه در داخل ساختمان قابل نگهداری است بخش عمده مصرف آن در فضای آزاد می‌باشد. به دلیل تنوع رنگ (صورتی، سفید و قرمز) در طراحی‌های گوناگون در فضای آزاد استفاده می‌شود. حتی شمعدانی معمولی به عنوان کشت نواری Border plant هم مورد مصرف دارد و گاهی به عنوان كشت متراکم و کپه‌ای استفاده می‌شود.



شمعدانی عطری گیاهی است که برگ‌های معطر و گل‌های صورتی رنگ کوچکی دارد. برگ‌های ظریف و کرک دار و سبز آن بخش زینتی گیاه است كه به نور مستقیم آفتاب بسیار حساس است و باید گیاه را در سایه آفتاب درختان کاشت تا با سوختگی حاشیه برگ‌ها مواجه نشویم.



پلارگونیوم دامست یكوم یکی از شمعدانی‌های نسبتاً قدیمی است که در ایران کشت و کار شده است. این گیاه کاملاً متفاوت با شمعدانی‌های دیگر است و یک هاله سیاه رنگ در وسط گلبرگ‌های صورتی آن دیده می‌شود، برگ‌هایی درشت‌تر از شمعدانی‌های دیگر دارد و نسبت به شرایط خشکی و خاک نامساعد مقاوم است. این گیاه به عنوان یك Pot plant استفاده می‌شود.



شمعدانی‌ها جزء گیاهان هرمافرودیت Hermaphrodite هستند یعنی اندام‌های جنسی نر و ماده با هم روی یك گیاه وجود دارند. تولید بذر در شمعدانی‌ها بندرت اتفاق می‌افتد بدلیل اینکه گاهی پرچم‌ها تبدیل به گلبرگ می‌شوند، یا اینکه گرده افشانی بشکل موفقی انجام نمی‌گیرد (پس در پلارگونیوم‌ها بذر نداریم).



تکثیر شمعدانی‌ها بوسیله قلمه‌های نیمه خشبی ساقه در اوایل پاییز انجام می‌گیرد. روش تکثیر آن‌ها بدین صورت است که قلمه نیمه خشبی به طول 10 تا 15 سانتیمتر را از پایین محل جوانه قطع می‌کنیم و در یک بستر ماسه‌ای کشت می‌کنیم. تا بهار كه احتیاج به ریشه‌زایی گیاه نیست قلمه‌ها را می‌توان در شاسی‌های گرم نگهداری كرد. بعد از ریشه زایی و انتقال به گلدان، به محلی پر نور و دارای خاک غنی از مواد غذایی و نسبتاً عمیق نیاز دارد.



در شمعدانی گاهی مشکل آبیاری و عدم به گل رفتن وجود دارد و این به نحوه نگهداری آن‌ها مرتبط است. شعمدانی‌ها در محیط پر نور به خوبی رشد و گل دهی دارند و در زیر سایه درختان کیفیت گل دهی آن‌ها پایین می‌آید. برای بهبود این وضعیت بهتر است از یک خاک غنی و تغذیه به کمک عناصری مانند ازت، فسفر، پتاسیم و میکرو المنت‌ها و آبیاری به موقع بهره بگیریم.





بنفشه آفریقایی Gesneriaceae

گیاه بنفشه آفریقایی اولین بار در جنگل‌های آفریقا توسط یک گیاه شناس بنام سن پل شناسایی شد و نام علمی جنس آن Saintpaulia inonata است.



بنفشه آفریقایی گونه‌ها و رنگ‌های مختلفی دارد. برگ‌ها به شكل‌های گوناگون از قبیل برگ‌های ساده، کنگره دار و ابلق وجود دارند. همچنین گل‌ها به فرم‌های مختلف از جمله گل‌های کوچک و متراکم در سطح پایین‌تر از برگ و گل‌های بسیار درشت و بلندتر از سطح برگ دیده می‌شود.



تنوع در این گیاه فوق‌العاده زیاد است و بدلیل مطلوبیت و بازار پسندی خاص بنفشه آفریقایی همواره در سطح جهان روی ارقام جدید آن مطالعه انجام گرفته است. جزء معدود گیاهان گلدار خانگی و Pot plant است که در منزل بدون هیچ مشکلی به گل می‌رود و به طول روز بی تفاوت است.



روش تکثیر معمولی و همگانی بنفشه آفریقایی استفاده از قلمه‌های برگ است كه نیاز به بستر بسیار سبکی دارد. یك برگ كامل همراه دمبرگ در جعبه كاشت، كاشته می‌شود. نکته‌ای که در برداشت قلمه‌های بنفشه آفریقایی باید رعایت شود تراکم لازم و مناسب برگ‌ها است. بعد از 4-3 هفته قلمه‌ها در حرارت 18 درجه سانتی‌گراد ریشه دار می‌شوند. سپس جوانه‌های برگی از سطح داخلی برگ‌ها ظاهر می‌شوند و بعد از بزرگ شدن جوانه‌های برگی، با احتیاط قلمه‌های ریشه دار شده را به محل اصلی انتقال دهید. گلدان‌های مخصوص برای بنفشه نیاز است، سنین اولیه گیاه را در گلدان كوچك قرار دهید و بعد از بزرگ شدن گیاه آن را به گلدان بزرگتر منتقل كنید.



در اثر آبیاری زیاد و نامنظم برگ‌های پایینی بنفشه آفریقایی حالت نرم پیدا كرده و رنگ قهوه‌ای به خود می‌گیرند. علاوه بر این بافت نامناسب خاک و نوسان حرارتی گاهی باعث این عارضه می‌شود. در هنگام آبیاری باید دقت شود که آب بر روی سطح برگ‌ها ریخته نشود. در ساعت‌های منظمی آبیاری را انجام دهید و در آبیاری از آب خیلی سرد برای گیاه استفاده نکنید.



بهترین روش آبیاری برای بنفشه آفریقایی، آبیاری از پای گیاه است. می‌توان از گلدان‌هایی که یک بخش فتیله مانند در آن‌ها تعبیه شده استفاده کرد و گلدان را در یک زیر گلدانی مناسب گذاشت و آب را در زیر گلدانی ریخت که بتدریج توسط بخش فتیله مانند جذب شده و در اختیار ریشه‌ها قرار گیرد.



گل‌های بنفشه آفریقایی در محیطی با نور ثابت بخوبی رشد و نمو می‌کنند. گیاه به نور متوسط اما ثابت احتیاج دارد. بهتر است از لامپ فلورسنت استفاده کرد.

خاك كشت و كار بنفشه آفریقایی خاک سبک، هوموسی و باPH پایین باید باشد.





مشکلات نگهداری بنفشه آفریقایی

- آبیاری و بدنبال آن بیماری قارچی؛

- عامل نماتود.





علائم نماتودها بر روی گیاه بصورت رگه‌های سفید بر روی برگ‌ها دیده می‌شود، گیاه به کندی رشد می‌کند و تعداد دفعات گل دهی آن بسیار پایین می‌آید.



برای مبارزه با نماتودها، ضد عفونی خاك توصیه می‌شود. می‌توان از نماتودکش‌ها در زمان تهیه خاک‌های آلوده استفاده کرد. در ضمن از گیاهان آلوده به نماتود برای تکثیر استفاده نمی‌کنیم.



گلوگسینیا گیاهی است که برگ‌های درشت با گل‌های شیپوری و رنگ‌های متنوع دارد. این گیاه معمولاً به طول روز بی تفاوت می‌باشد. بوسیله بذر و اندام‌های زیر زمینی قابل تکثیر است. به نور غیرمستقیم ولی كامل آفتاب نیاز دارد.



برای پرورش و نگهداری گلوگسینیا لازم است که آبیاری از پای گیاه انجام گیرد و نیز این گیاه یک استراحت سالیانه در فصل تابستان داشته باشد. از فاصله بذركاری تا به گل رفتن گیاه حدود 9- 8 ماه زمان لازم است. غیر از بذركاری هم‌چنین بوسیله قلمه‌های برگی هم تكثیر می‌شود، در این حالت حتماً به سیستم میس نیاز دارد.